امیدهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، مبنی بر اینکه طرحی از سوی اسرائیل برای شعله‌ور کردن یک قیام داخلی علیه حکومت دینی ایران بتواند جنگ را به‌سرعت به پایان برساند، تاکنون ناکام مانده است.

 

---

 

 

نیویورک تایمز: اسرائیل گمان می‌کرد می‌تواند در داخل ایران شورش برانگیزد؛ اما چنین نشد

 

امیدهای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، مبنی بر اینکه طرحی از سوی اسرائیل برای شعله‌ور کردن یک قیام داخلی علیه حکومت دینی ایران بتواند جنگ را به‌سرعت به پایان برساند، تاکنون ناکام مانده است.

در حالی که آمریکا و اسرائیل خود را برای جنگ با ایران آماده می‌کردند، رئیس موساد، سازمان اطلاعات خارجی اسرائیل، طرحی را به بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر این کشور، ارائه کرد.

دیوید بارنئا، رئیس موساد، گفته بود که ظرف چند روز از آغاز جنگ، این سازمان می‌تواند مخالفان ایرانی را بسیج کرده و با شعله‌ور کردن اعتراضات و اقدامات نافرمانی، شرایطی را ایجاد کند که حتی به فروپاشی حکومت ایران بینجامد. او این طرح را در سفری به واشینگتن در اواسط ژانویه، با مقام‌های ارشد دولت ترامپ نیز در میان گذاشته بود.

نتانیاهو این طرح را پذیرفت. با وجود تردیدهایی که در میان برخی مقام‌های ارشد آمریکایی و همچنین نهادهای اطلاعاتی دیگر اسرائیل درباره عملی بودن آن وجود داشت، هم او و هم ترامپ رویکردی خوش‌بینانه در پیش گرفتند. آنان بر این باور بودند که حذف رهبران ایران در آغاز درگیری، همراه با مجموعه‌ای از عملیات اطلاعاتی با هدف تغییر رژیم، می‌تواند به یک قیام گسترده منجر شود و جنگ را به‌سرعت پایان دهد.

ترامپ در نخستین سخنرانی خود در آغاز جنگ، پس از توصیه به مردم ایران برای پناه گرفتن در برابر بمباران‌ها، خطاب به آنان گفت: «کنترل دولت‌تان را به دست بگیرید؛ این کار از آنِ شماست.»

با گذشت سه هفته از آغاز جنگ، اما چنین قیامی رخ نداده است. ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل نشان می‌دهد که حکومت ایران تضعیف شده، اما همچنان پابرجاست. ترس گسترده از نیروهای نظامی و امنیتی نیز چشم‌انداز شکل‌گیری شورش در داخل کشور و همچنین تحرک گروه‌های شبه‌نظامی در خارج از مرزها را محدود کرده است.

این تصور که آمریکا و اسرائیل می‌توانند زمینه‌ساز یک شورش گسترده شوند، به‌عنوان یکی از ضعف‌های اساسی در برنامه‌ریزی جنگی شناخته می‌شود؛ جنگی که اکنون دامنه آن به سراسر خاورمیانه کشیده شده است. برخلاف پیش‌بینی‌ها، حکومت ایران نه‌تنها فرو نپاشیده، بلکه مواضع خود را مستحکم‌تر کرده و دامنه درگیری را با حملات متقابل به پایگاه‌های نظامی، شهرها و کشتی‌ها در خلیج فارس و نیز تأسیسات نفت و گاز گسترش داده است.

این گزارش بر پایه گفت‌وگو با بیش از ده مقام فعلی و پیشین آمریکایی، اسرائیلی و سایر کشورها تهیه شده است که اغلب آن‌ها به شرط ناشناس ماندن درباره مسائل امنیتی و اطلاعاتی در زمان جنگ سخن گفته‌اند.

از زمان نخستین سخنرانی ترامپ، مقام‌های آمریکایی تا حد زیادی از اظهارنظر علنی درباره احتمال شورش در ایران خودداری کرده‌اند، هرچند برخی همچنان امیدوارند چنین رخدادی ممکن باشد. نتانیاهو نیز، با وجود لحن محتاطانه‌تر، تأکید کرده است که کارزار هوایی باید با حضور نیروهای زمینی تکمیل شود. او گفته است: «انقلاب را نمی‌توان از هوا رقم زد؛ باید مؤلفه‌ای زمینی نیز وجود داشته باشد.»

او همچنین افزود: «هنوز زود است که بگوییم آیا مردم ایران از شرایطی که برایشان ایجاد شده استفاده خواهند کرد یا نه.»

با این حال، در محافل داخلی، نتانیاهو از تحقق نیافتن وعده‌های موساد برای تحریک شورش در ایران ابراز نارضایتی کرده است. به گفته مقام‌های فعلی و پیشین، او پیش از جنگ از ارزیابی‌های خوش‌بینانه موساد برای متقاعد کردن ترامپ استفاده کرده بود که فروپاشی حکومت ایران هدفی دست‌یافتنی است.

در مقابل، بسیاری از مقام‌های ارشد آمریکایی و تحلیلگران اطلاعاتی اسرائیل از همان ابتدا نسبت به این طرح تردید داشتند. فرماندهان نظامی آمریکا به ترامپ هشدار داده بودند که در شرایط بمباران، مردم ایران به خیابان‌ها نخواهند آمد. ارزیابی‌های اطلاعاتی نیز احتمال وقوع یک قیام گسترده یا جنگ داخلی را پایین می‌دانست.

نیت سوآنسون، مقام پیشین وزارت خارجه آمریکا، در این‌باره گفت: «بسیاری از معترضان به خیابان نمی‌آیند، چون به آن‌ها شلیک خواهد شد. آن‌ها قتل‌عام می‌شوند.» او افزود: «بخش بزرگی از مردم فقط به دنبال زندگی بهتر هستند و حاضر نیستند برای مخالفت با حکومت جان خود را به خطر بیندازند.»

ترامپ نیز دو هفته پس از آغاز جنگ اذعان کرد حضور نیروهای امنیتی در خیابان‌ها مانعی جدی برای اعتراضات است و گفت: «این مانع بزرگی برای مردمی است که سلاح ندارند.»

گزینه کردها

یکی از محورهای طرح موساد، حمایت از ورود گروه‌های شبه‌نظامی کرد ایرانی از شمال عراق به داخل کشور بود. موساد روابط دیرینه‌ای با گروه‌های کرد دارد و به گفته مقام‌های آمریکایی، در سال‌های اخیر همراه با سیا به این نیروها کمک تسلیحاتی و حمایتی کرده است.

در روزهای نخست جنگ، حملات هوایی اسرائیل در شمال‌غرب ایران تا حدی با هدف هموار کردن مسیر برای این نیروها انجام شد. با این حال، مقام‌های آمریکایی دیگر از این گزینه حمایت نمی‌کنند و این موضوع موجب اختلاف با اسرائیل شده است. ترامپ در ۷ مارس اعلام کرد که به رهبران کرد هشدار داده است از ورود به ایران خودداری کنند. برخی رهبران کرد نیز تأکید کرده‌اند که چنین طرحی در دستور کار نیست و حتی ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد، چرا که می‌تواند حس ملی‌گرایی ایرانیان را تقویت کند.

قیامی که رخ نداد

ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا پیش از جنگ نشان می‌داد که فروپاشی کامل حکومت ایران بعید است. حتی در شرایط فشار شدید، مانند اعتراضات گسترده ژانویه، حکومت توانسته به‌سرعت اوضاع را کنترل کند. بر اساس این ارزیابی‌ها، اگرچه احتمال درگیری میان جناح‌های داخلی وجود دارد، اما این تحولات بیشتر در چارچوب رقابت‌های قدرت باقی می‌ماند و به یک جنبش دموکراتیک گسترده تبدیل نمی‌شود. محتمل‌ترین سناریو، حفظ قدرت توسط جناح‌های تندرو عنوان شده است.

نهادهای اطلاعاتی اسرائیل پیش‌تر نیز ایده تحریک شورش در ایران را بررسی کرده بودند، اما آن را غیرعملی می‌دانستند. یوسی کوهن، رئیس پیشین موساد، این رویکرد را «اتلاف وقت» خوانده و منابع آن را کاهش داده بود.

با این حال، در سال گذشته و با افزایش احتمال جنگ، بارها این سیاست را تغییر داد و تمرکز موساد را بر طرح‌هایی برای سرنگونی حکومت در صورت جنگ قرار داد. او بر این باور بود که حملات هوایی گسترده و حذف رهبران ارشد می‌تواند زمینه‌ساز قیام شود—اما این پیش‌بینی محقق نشد.

با وجود این، مقام‌های اسرائیلی همچنان امیدوارند. سفیر اسرائیل در آمریکا گفته است: «ما به نیروهایی روی زمین نیاز داریم, اما این نیروها باید ایرانی باشند. و من فکر می‌کنم آن‌ها در راه‌اند.»

 

نیویورک تایمز: مارک مازتی، جولیان ای. بارنز، ادوارد وانگ و رونن برگمن
مارک مازتی، جولیان ای. بارنز و ادوارد وانگ از واشینگتن گزارش دادند و رونن برگمن از تل‌آویو.

ترجمه: مریم شیرین‌سخن

——————————————

منبع: اخبار روز